←Lekcja 5

Lekcja 6
Arlywydd ydy'r gŵr 'ma. - Ten mężczyzna jest prezydentem.
Rodzajnik

W tej lekcji dowiesz się, jak przekazać, że ktoś lub coś jest znane lub bliżej nieokreślone.

Arlywydd ydy'r gŵr. - Mężczyzna jest prezydentem.
Arlywydd oedd y gŵr. - Mężczyzna był prezydenem.
Brenhines ydy'r Eidales. - Włoszka jest królową.
Brenhines oedd yr Eidales. - Włoszka była królową.
Llywydd oedd Rhodri. - Rhodri był prezydentem.
Llywydd oedd y gŵr yma. - Ten mężczyzna był prezydentem.
Llywyddes oedd Rhonwen. - Rhonwen była prezydentką.
Llywyddes oedd y wraig yna. - Ta kobieta była prezydentką.
Anifail yw'r arth. - Niedźwiedź jest zwierzęciem.
Anifeiliaid yw'r eirth. - Niedźwiedzie są zwierzętami.
Anifail ydy'r arthes. - Niedźwiedzica jest zwierzęciem.
Anifeiliaid ydy'r arthesau. - Niedźwiedzice są zwierzętami.
Aderyn yw'r hwyad. - Kaczka jest ptakiem.
Adar yw'r hwyaid. - Kaczki są ptakami.
Aderyn ydy'r ŵydd hefyd. - Gęś też jest ptakiem.
Adar ydy'r gŵyddau hefyd. - Gęsi też są ptakami.
Disgybl ydy'r bachgen 'ma. - Ten chłopiec jest uczniem.
Disgyblion ydy'r bechgyn 'ma. - Ci chłopcy są uczniami.
Disgybles ydy'r ferch 'na. - Tamta dziewczynka jest uczennicą.
Disgyblesau ydy'r merched 'na. - Tamte dziewczynki są uczennicami.

6.1 Rodzajnik
Rodzajnik jest to krótki wyraz umieszczany przed rzeczownikiem. Służy on do wskazywania, czy rzecz opisana rzeczownikiem jest bliżej znana, określona, czy też przeciwnie - nieznana, obojętna, nieokreślona, jakaś:
gŵr - jakiś mężczyzna, bliżej nieznany
y gŵr - konkretny mężczyzna znany mówiącemu i słuchaczowi
Nazwa rodzajnik pochodzi od faktu, że podobny wyraz w innych językach, na przykład łacinie i grece, wskazuje jednocześnie rodzaj rzeczownika. W walijskim dzieje się tak tylko w niektórych przypadkach.
6.2 Formy rodzajnika
Rodzajnik walijski, yr, występuje w trzech formach, w zależności od tego, jakie głoski go otaczają:
'r: Arlywydd ydy'r gŵr. - Mężczyzna jest prezydentem. (między samogłoską a spółgłoską)
y: Arlywydd oedd y gŵr. - Mężczyzna był prezydentem. (między spółgłoskami)
'r: Brenhines ydy'r Eidales. - Włoszka jest królową. (między samogłoskami)
yr: Brenhines oedd yr Eidales. - Włoszka była królową. (między spółgłoską a samogłoską)
6.3 Rodzajnik przed rzeczownikami żeńskimi w liczbie pojedynczej
Rodzajnik osłabia pierwszą spółgłoskę rzeczownika rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej:
brenhines - y frenhines
cyfarwyddwraig - y gyfarwyddwraig
duges - y dduges
gwraig - y wraig
gorsedd - yr orsedd
merch - y ferch
pendefiges - y bendefiges
tywysoges - y dywysoges
Jak widać, zmiana ta dotyczy tylko b, d, g, p, t, c oraz m. Zwróć uwagę, że na formę rodzajnika ma wpływ wymowa:
gŵydd - yr ŵydd gęś
gwŷdden - y wŷdden las
Pozostałe spółgłoski oraz samogłoski nie zostają osłabione:
arthes - yr arthes
eboles - yr eboles
hwyad - yr hwyad
iâr - yr iâr
onnen - yr onnen
uffern - yr uffern
wythnos - yr wythnos
ysguthan - yr ysguthan
chwannen - y chwannen
ffesant - y ffesant
llywyddes - y llywyddes
nyrs - y nyrs
rhiain - y rhiain
seren - y seren
Yr występuje naturalnie przed samogłoskami oraz h.
6.4 Rodzajnik przed rzeczownikami żeńskimi w liczbie mnogiej
Rodzajnik nie osłabia pierwszej spółgłoski rzeczownika w liczbie mnogiej:
brenhinesau - y brenhinesau
cyfarwyddwragedd - y cyfarwyddwragedd
dugesau - y dugesau
gwragedd - y gwragedd
gorseddau - y gorseddau
merched - y merched
pendefigesau - y pendefigesau
tywysogesau - y tywysogesau
6.5 ten, ta, to oraz tamten, tamta, tamto
Najczęściej używanym sposobem wskazania rzeczownika jest w walijskim podanie miejsca, w którym rzecz ta się znajduje. Służą do tego przysłówki miejscowe yma - tutaj, yna - tam oraz acw - tam dalej. Umieszcza się je po rzeczowniku określonym i tak nadaje się znaczenie ten, ta, albo tamten, tamta:
y gŵr yma - mężczyzna tutaj = ten mężczyzna
y gŵr yna - mężczyzna tam = tamten mężczyzna
y gŵr acw - mężczyzna tam dalej = tamten dalszy mężczyzna
Acw używa się bardzo rzadko.
Początkowe y w yma i yna jest bardzo słabe i wskutek tego często zanika:
y wraig 'ma - kobieta tutaj = ta kobieta
y wraig 'na - kobieta tam = tamta kobieta
Yma i yna stosuje się także dla liczby mnogiej:
Disgyblion ydy'r bechgyn 'ma. - Ci chłopcy są uczniami.
Disgyblesau ydy'r merched 'na. - Tamte dziewczynki są uczennicami.

→Lekcja 7