Lekcja 7
Beth ydy hyn? -
Co to jest?
Zaimki wskazujące
W tej lekcji dowiesz się, jak opisywać przedmioty i osoby bliższe i dalsze.
Lladŵr oedd y gŵr 'ma. -
Ten mężczyzna był mordercą.
Lladŵr oedd y gŵr hwn. -
Ten mężczyzna był mordercą.
Pwy oedd hwn? -
Kim był ten mężczyzna? Kto to był?
Lladŵr oedd hwn. -
Ten był mordercą. To był morderca.
Lleidr ydy'r bachgen 'na. -
Tamten chłopiec jest złodziejem.
Lleidr ydy'r bachgen hwnnw. -
Tamten chłopiec jest złodziejem.
Pwy ydy hwnnw? -
Kim jest tamten (chłopiec)? Kto to jest?
Lleidr ydy hwnnw. -
Tamten jest złodziejem. To jest złodziej
Putain yw'r eneth 'ma. -
Ta dziewczyna jest prostytutką.
Putain yw'r eneth hon. -
Ta dziewczyna jest prostytutką.
Pwy yw hon? -
Kim jest ta (dziewczyna)? Kto to jest?
Putain yw hon. -
Ta jest prostytutką. To jest prostytutka.
Twyllwraig oedd y ferch 'na. -
Tamta dziewczyna była oszustką.
Twyllwraig oedd y ferch honno. -
Tamta dziewczyna była oszustką.
Pwy oedd honno? -
Kim była tamta (dziewczyna)? Kto to był?
Twyllwraig oedd honno. -
Tamta była oszustką. To była oszustka.
Cwpwrdd ydy'r peth yma. -
Ta rzecz to jest szafka.
Cwpwrdd ydy'r peth hyn. -
Ta rzecz to jest szafka.
Beth ydy hyn? -
Co to jest?
Cwpwrdd ydy hyn. -
To jest szafka.
Cadair yw'r peth yna. -
Tamta rzecz to jest krzesło.
Cadair yw'r peth hynny. -
Tamta rzecz to jest krzesło.
Beth yw'r hynny? -
Co to jest?
Cadair yw hynny. -
Tamto to jest krzesło.
Lladron ydy'r gwŷr 'ma. -
Ci mężczyźni są złodziejami.
Lladron ydy'r gwŷr hyn. -
Ci mężczyźni są złodziejami.
Pwy ydy'r rhain? -
Kim są ci (mężczyźni)? Kto to jest?
Lladron ydy'r rhain. -
Ci są złodziejami. To są złodzieje.
Puteiniaid oedd y genethod 'na. -
Tamte dziewczyny były prostytutkami.
Puteiniaid oedd y genethod hynny. -
Tamte dziewczyny były prostytutkami.
Pwy oedd y rheiny? -
Kim były tamte (dziewczyny)? Kto to był?
Puteiniaid oedd y rheiny. -
Tamte były prostytutkami. To były prostytutki.
Cadeiriau ydy'r rhai hyn? -
Czy te (rzeczy) to krzesła? Czy to są krzesła?
Cypyrddau ydy'r rhai hynny? -
Czy tamte (rzeczy) to szafki? Czy to są szafki?
Gweithydd ydy hwnna, on'd ydy? -
Tamten (mężczyzna) to robotnik, nieprawdaż?
Gweithwraig ydy honna ddim, nag ydy? -
Tamta (kobieta) to nie jest robotnica, prawda?
7.1 Zaimki wskazujące
W poprzedniej lekcji opisałem najpopularniejszy sposób określania rzeczy bliższych i dalszych, to znaczy za pomocą przysłówków yma i yna. Oprócz tego jednak w walijskim istnieją właściwe zaimki wskazujące, stosowane formalnie i oficjalnie. Umieszcza się je po rzeczowniku określonym, tak samo, jak wspomniane przysłówki:
Lladŵr oedd y gŵr 'ma. -
Ten mężczyzna był mordercą.
Lladŵr oedd y gŵr hwn. -
Ten mężczyzna był mordercą.
Tym, co wyraźnie różni je od przysłówków yma i yna jest fakt, że istnieją odrębne formy zaimków dla każdego rodzaju i liczby.
7.2 Ten i tamten
W rodzaju męskim używa się hwn na określenie osoby bliższej, a hwnnw dla dalszej:
y bachgen hwn - ten chłopiec
y bachgen hwnnw - tamten chłopiec
Ta sama zasada dotyczy też samców zwierząt:
y cî hwn - ten pies
y cî hwnnu - tamten pies
7.3 Ta i tamta
W rodzaju żeńskim używa się hon na określenie osoby bliższej, a honno dla dalszej:
yr eneth hon - ta dziewczyna
yr eneth honno - tamta dziewczyna
Ta sama zasada dotyczy też samic zwierząt:
yr ast hon - ta suka
yr ast honno - tamta suka
7.4 To i tamto
Dla wszystkich innych rzeczy nieposiadających płci używa się hyn na bliższe, a hynny na dalsze:
y cwpwrdd hyn - ta szafka
y cwpwrdd hynny - tamta szafka
y gadair hyn - to krzesło
y gadair hynny - tamto krzesło
Jak widać, hyn i hynny dodaje się niezależnie od rodzaju gramatycznego rzeczownika: cwpwrdd, szafka ma w walijskim rodzaj męski, a cadair, krzesło - żeński. Podejrzewam jednak, że mimo wszystko można napotkać złożenia według rodzaju gramatycznego, w naszych przykładach byłoby to y cwpwrdd hwn i y gadair hon; ja jednak nie zalecam czegoś takiego, bo nigdzie się z czymś takim do tej pory nie spotkałem.
7.5 Ci, tamci, te i tamte
Do wszystkich rzeczowników w liczbie mnogiej dodaje się hyn na oznaczenie bliższych, a hynny - dalszych:
y bechgyn hyn - ci chłopcy
y bechgyn hynny - tamci chłopcy
y cŵn hyn - te psy
y cŵn hynny - tamte psy
y genethod hyn - te dziewczyny
y genethod hynny - tamte dziewczyny
y geist hyn - te suki
y geist hynny - tamte suki
y cypyrddau hyn - te szafki
y cypyrddau hynny - tamte szafki
y cadeiriau hyn - te krzesła
y cadeiriau hynny - tamte krzesła
7.6 Rzeczowniki wskazujące
Wszystkie wspomniane zaimki mogą całkowicie zastąpić określany rzeczownik. W ten sposób przyjmują funkcję rzeczowników wskazujących:
Lladŵr oedd y gŵr hwn. -
Ten mężczyzna był mordercą.
Lladŵr oedd hwn. -
Ten był mordercą. To był morderca.
Twyllwraig oedd y ferch honno. -
Tamta dziewczyna była oszustką.
Twyllwraig oedd honno. -
Tamta była oszustką. To była oszustka.
Dla rzeczowników w liczbie mnogiej jednak stosuje się specjalne formy y rhain i y rheiny, które powstały odpowiednio z y rhai hyn i y rhai hynny. Oprócz y rheiny można jeszcze spotkać formę y rheini, różniącą się od niej jedynie ortografią. Rhai w tych wyrażeniach znaczy tyle co jakiś, pewien.
W ten sposób unika się mieszania z hyn i hynny, które są używane dla liczby pojedynczej:
Lladron ydy'r gwŷr hyn. -
Ci mężczyźni są złodziejami.
Lladron ydy'r rhain. -
Ci są złodziejami. To są złodzieje.
Puteiniaid oedd y genethod hynny. -
Tamte dziewczyny były prostytutkami.
Puteiniaid oedd y rheiny. -
Tamte były prostytutkami. To były prostytutki.
Jak widać, wszystkie te rzeczowniki wskazujące najwygodniej przetłumaczyć na polski jako to. Oczywiście w drugą stronę nie jest tak łatwo, gdyż trzeba uwzględnić rodzaj i liczbę rzeczownika.
Oprócz tego warto jeszcze wspomnieć o hwnna, honna i hynna. Pierwsze jest skrótem z hwn yna, drugie z hon yna, a trzecie z hyn yna. Wszystkie są
używane w odniesieniu do osoby i przedmiotu dalszego, jednak spotyka się je raczej rzadko. Jak łatwo się zorientować, jest to twórcza inwencja połączenia rzeczownika wskazującego bliższego i przysłówka yna, tam.
7.7 Kto to jest? Co to jest?
Pytanie kto to jest? ma w walijskim kilka wariantów:
Pwy ydy hwn? - o bliskiego mężczyznę
Pwy ydy hwnnw? - o dalszego mężczyznę
Pwy ydy hwnna? - o dalszego mężczyznę
Pwy ydy hon? - o bliską kobietę
Pwy ydy honno? - o dalszą kobietę
Pwy ydy honna? - o dalszą kobietę
Pwy ydy'r rhain? - o bliższych ludzi
Pwy ydy'r rheiny? - o dalszych ludzi
Prawda, że proste?:^>
Pytanie co to jest? ma również kilka wariantów:
Beth ydy hyn? - o bliską rzecz
Beth ydy hynny? - o dalszą rzecz
Beth ydy hynna? - o dalszą rzecz
Beth ydy'r rhain? - o bliskie rzeczy
Beth ydy'r rheiny? - o dalsze rzeczy
Naturalnie, można spotkać także zwroty typu Beth ydy hwn/hon? itd, ale one zakładają, że znany jest rodzaj gramatyczny rzeczownika, o który się pyta, co nie jest moim zdaniem zbyt logiczne, jeśli nie wiadomo, jak się rzecz nazywa.
Beth jest skrótem z pa beth, dosłownie co (za) rzecz. Pa występuje praktycznie tylko w złożeniach z innymi rzeczownikami, w tym przypadku z peth, rzecz. Jak widać, osłabia pierwszą spółgłoskę następnego wyrazu.